CEO pay ratio: proporcja wynagrodzenia prezesa do pracownika

CEO pay ratio to roczne wynagrodzenie całkowite prezesa podzielone przez medianę rocznych wynagrodzeń pozostałych pracowników firmy. Wynik czyta się jako „prezes zarabia X razy tyle, co pracownik środkowy” i zapisuje jako X× albo „X do 1”.

CEO pay ratio = roczne wynagrodzenie prezesa / mediana rocznych wynagrodzeń pracowników

To najczęściej cytowana miara zróżnicowania wynagrodzeń w spółkach publicznych. Ten sam iloraz liczony na niższych szczeblach to proporcja wynagrodzenia menedżera do pracownika.

Jak obliczyć CEO pay ratio

Licznik. Wszystkie składniki wynagrodzenia prezesa za rok obrotowy, brutto: płaca zasadnicza, premie, wartość przyznanych akcji i opcji, wypłaty z planów motywacyjnych, zmiana wartości świadczeń emerytalnych i pozostałe. Pełną listę składników porządkuje skład wynagrodzenia.

Mianownik. Wynagrodzenie pracownika środkowego, liczone według tych samych zasad co u prezesa. Mianownikiem jest mediana, bo rozkład płac ma długi prawy ogon: kilka najwyższych pensji podnosi średnią, a mediany prawie nie rusza. W regule SEC prezesa nie wlicza się do populacji, z której wyznacza się medianę.

Etat. Reguła SEC liczy pracowników niepełnoetatowych według faktycznie wypłaconej kwoty i zakazuje przeliczania kogokolwiek na pełny etat. Pozwala jedynie przeliczyć na pełny rok płace osób zatrudnionych na stałe, które przepracowały część roku, np. przyjętych w jego trakcie; u pracowników sezonowych i tymczasowych takie przeliczenie jest zakazane. W analizie wewnętrznej firma sama wybiera konwencję i ją opisuje, bo ta decyzja przesuwa medianę.

Przykład liczbowy

Liczby są przykładowe. Prezes ma 810 000 zł płacy zasadniczej, 270 000 zł premii rocznej i akcje o wartości 360 000 zł przyznane w tym roku. Mediana rocznych wynagrodzeń pracowników wynosi 88 200 zł (7 350 zł miesięcznie), średnia 112 800 zł.

Ta sama firma ma trzy różne wskaźniki, więc przy publikacji trzeba podać składniki licznika i statystykę w mianowniku.

Reguła SEC w USA

Obowiązek wprowadził Dodd-Frank Act (sekcja 953(b)), a SEC 5 sierpnia 2015 r. przyjęła przepisy wykonawcze, dodając Item 402(u) do Regulation S-K (reguła Pay Ratio Disclosure). Spółki notowane w USA stosują regułę od pierwszego roku obrotowego, który zaczął się 1 stycznia 2017 r. lub później, więc pierwsze ujawnienia pojawiły się w 2018 r. Najważniejsze zasady:

• wynagrodzenie całkowite liczy się jak w tabeli wynagrodzeń zarządu (Summary Compensation Table): pensja, premia, akcje i opcje według wartości godziwej z dnia przyznania, plany motywacyjne, zmiana wartości świadczeń emerytalnych i pozostałe świadczenia;
• do populacji wchodzą pracownicy pełnoetatowi, niepełnoetatowi, sezonowi i tymczasowi spółki i jej spółek zależnych, bez niezależnych wykonawców i pracowników leasingowanych;
• pracownika środkowego wolno wskazać raz na trzy lata, jeśli populacja i zasady płacowe nie zmieniły się istotnie, a do jego wskazania można użyć dowolnej miary stosowanej spójnie do wszystkich, np. danych z list płac;
• można wyłączyć pracowników spoza USA stanowiących łącznie nie więcej niż 5% zatrudnienia, zawsze całymi krajami.

CEO pay ratio w Polsce

Polskie prawo nie wymaga publikacji samego ilorazu. Spółka z siedzibą w Polsce, której co najmniej jedna akcja jest dopuszczona do obrotu na rynku regulowanym, sporządza jednak sprawozdanie o wynagrodzeniach. Zgodnie z art. 90g ust. 2 pkt 4 ustawy o ofercie publicznej sprawozdanie zawiera dla każdego członka zarządu i rady nadzorczej „informację o zmianie, w ujęciu rocznym, wynagrodzenia, wyników spółki oraz średniego wynagrodzenia pracowników tej spółki niebędących członkami zarządu ani rady nadzorczej, w okresie co najmniej pięciu ostatnich lat obrotowych, w ujęciu łącznym, w sposób umożliwiający porównanie”.

Przepis mówi o średniej i o zmianach rocznych. Mediany ani ilorazu w nim nie ma. Relację prezes-pracownik da się z tych danych policzyć, jeśli spółka obok zmiany podaje też poziom średniego wynagrodzenia. Biegły rewident ocenia tylko, czy sprawozdanie zawiera wymagane informacje (art. 90g ust. 10).

W badaniu 259 spółek niefinansowych notowanych na GPW za lata 2015-2019 średni wskaźnik wyniósł około 20×, mediana około 13×, a w pojedynczych spółkach przekraczał 100×. Mianownikiem było przeciętne wynagrodzenie z danych GUS dla branży spółki (według klasyfikacji PKD), bo brakowało wiarygodnych danych o liczbie pracowników spółek. Płace pracowników samych spółek nie weszły więc do obliczeń. Federacja związkowa AFL-CIO podała dla spółek z indeksu S&P 500 relację 299 do 1 za 2020 r., ale w mianowniku stoi przeciętna płaca pracowników produkcyjnych i niebędących przełożonymi w całej gospodarce USA. Żadnej z tych liczb nie należy porównywać wprost z medianowym wskaźnikiem SEC.

Jak czytać wynik

Zróżnicowanie ma konsekwencje praktyczne. Po stronie wewnętrznej: bardzo wysoka proporcja bywa odbierana przez pracowników jako sygnał oderwania zarządu od organizacji, szczególnie w okresach, gdy pracownicy doświadczają ograniczeń płacowych, redukcji etatów albo cięć w benefitach. Po stronie zewnętrznej: skrajne wartości ze sprawozdań bywają wykorzystywane przez media i organizacje pozarządowe do narracji o „chciwości zarządów”. Granica akceptacji jest kulturowa, trudno ją wyznaczyć wzorem.

W polityce wynagrodzeń CEO pay ratio jest wskaźnikiem diagnostycznym i nie powinien służyć za cel optymalizacji. Dwa kierunki interwencji, gdy wartość zaczyna budzić zastrzeżenia: (1) uzasadnienie przez wyniki: jeśli prezes osiąga wyniki wyraźnie lepsze od średniej w branży, wysoka proporcja jest po prostu ceną za talent, ale trzeba ją jasno uzasadnić przed radą nadzorczą i akcjonariuszami; (2) rewizja struktury: jeśli wysoka proporcja wynika z niskiej mediany płac pracowników przy rynkowym wynagrodzeniu prezesa, problem leży w polityce płacowej szeregowych pracowników.

Najczęstsze pytania

Jak obliczyć CEO pay ratio? Roczne wynagrodzenie całkowite prezesa dzieli się przez medianę rocznych wynagrodzeń całkowitych pozostałych pracowników, policzonych według tych samych zasad co wynagrodzenie prezesa. Prezes, który dostaje 1 440 000 zł (płaca, premia i akcje), w firmie z medianą 88 200 zł ma wskaźnik 16,3×. Przy publikacji trzeba podać, które składniki weszły do obu kwot.

Czy w Polsce trzeba publikować CEO pay ratio? Samego ilorazu żaden przepis nie wymaga. Spółki z siedzibą w Polsce, których akcje są dopuszczone do obrotu na rynku regulowanym, muszą jednak w sprawozdaniu o wynagrodzeniach (art. 90g ust. 2 pkt 4 ustawy o ofercie publicznej) pokazać roczne zmiany wynagrodzenia każdego członka zarządu, wyników spółki i średniego wynagrodzenia pracowników za co najmniej pięć lat, w sposób umożliwiający porównanie.

Ile wynosi CEO pay ratio w polskich spółkach giełdowych? Według badania 259 spółek niefinansowych z GPW za lata 2015-2019 średni wskaźnik wyniósł około 20×, mediana około 13×, a w pojedynczych spółkach przekraczał 100×. Mianownikiem była przeciętna płaca z danych GUS dla branży spółki, bo brakowało wiarygodnych danych o liczbie pracowników spółek. Takiego wyniku nie da się wprost zestawić z amerykańskim wskaźnikiem SEC, który opiera się na medianie płac pracowników samej spółki.